Beeld: Renson
De zomers worden warmer en hittegolven duren langer. Ook in onze woningen wordt oververhitting daardoor een steeds groter probleem. Maar meteen naar airconditioning grijpen is niet de beste oplossing. Met zonwering, nachtventilatie en passieve koeling kan je je woning vaak al verrassend koel houden.
Volgens klimatoloog Niels Souverijns van VITO is een verdubbeling van het aantal hittedagen tegen 2050 realistisch. Bovendien worden hittegolven intenser. Vooral in steden laat dat zich voelen: gebouwen, straten en pleinen slaan overdag warmte op en geven die 's nachts opnieuw af. Zo ontstaat het bekende stedelijke hitte-eilandeffect.
Hoe hou je je woning dan comfortabel zonder de hele zomer de airco te laten draaien?
Veel mensen denken dat een goed geïsoleerde en luchtdichte woning tijdens de zomer automatisch warmer wordt. Dat klopt maar gedeeltelijk. Het grootste risico zijn grote glaspartijen waarop de zon vrij spel krijgt.
Een goed geïsoleerde woning houdt warmte namelijk prima buiten. Maar warmte die eenmaal via het glas is binnengedrongen, raak je ook moeilijker weer kwijt. Daarom is het belangrijk om de zonnestralen tegen te houden vóór ze het glas bereiken.
Bomen en bladverliezende beplanting kunnen daarbij helpen. Ook een luifel of buitenzonwering met screens is bijzonder doeltreffend. Screens houden de directe zon tegen, terwijl daglicht en het zicht naar buiten behouden blijven. In de winter kan de laagstaande zon dan weer gewoon binnenkomen.
Zonwering is een van de meest onderschatte investeringen in de huidige woningbouw.
Op een hete zomerdag lijkt het logisch om ramen en deuren open te zetten. Maar wanneer het buiten warmer is dan binnen, haal je daarmee net extra warmte naar binnen.
De beste reflex tijdens een hittegolf is daarom eenvoudig: ramen overdag dicht en de buitenzonwering naar beneden.
Pas wanneer het 's avonds buiten koeler wordt dan binnen, zet je ramen of deuren open. Doe dat bij voorkeur beneden én boven. Warme lucht stijgt en kan bovenaan ontsnappen, terwijl koelere lucht beneden wordt aangezogen. Zo ontstaat natuurlijke nachtventilatie.
Dat effect kan groot zijn. In een proefproject in Gent met automatisch openende ramen rapporteerden bewoners tot 4 °C koelere slaapkamers en een merkbaar betere slaapkwaliteit.
Wil je 's nachts ventileren zonder een raam wagenwijd open te laten? Dan bestaan er ook beveiligde nachtkoelingsroosters die ventilatie mogelijk maken en tegelijk insecten en ongewenste bezoekers buiten houden.
Ook de materialen waaruit je woning bestaat, spelen een rol. Zware bouwmaterialen zoals baksteen beschikken over veel thermische massa. Ze kunnen overdag warmte opnemen en die later, wanneer het koeler wordt, opnieuw afgeven.
Architect Joost Declercq vergelijkt een woning daarom met een spons: overdag neemt ze warmte op, 's nachts moet je die spons weer kunnen “uitwringen”. Nachtventilatie zorgt ervoor dat de opgeslagen warmte opnieuw kan ontsnappen.
Wie verbouwt of een uitbreiding bouwt, kan daar dus al bij de materiaalkeuze rekening mee houden.
Een warmtepomp hoeft niet alleen in de winter nuttig te zijn. Vooral een geothermische warmtepomp kan in de zomer bijzonder energiezuinig voor passieve koeling zorgen.
Daarbij wordt de relatief lage temperatuur van de bodem gebruikt om via bijvoorbeeld de vloerverwarming de woning enkele graden koeler te houden. Dat is niet hetzelfde als airconditioning: de temperatuur wordt niet in korte tijd fors verlaagd. Het systeem zorgt eerder voor een continue, zachte buffering.
Klimatoloog Samuel Helsen gebruikt het systeem zelf:
Dankzij onze geothermische warmtepomp werd het in ons huis nog niet warmer dan 24 graden.
In combinatie met goede zonwering en nachtventilatie kan dergelijke passieve koeling voor veel woningen volstaan om ook tijdens warme periodes een aangenaam binnenklimaat te behouden.
Nog slimmer wordt het wanneer de verschillende maatregelen samenwerken. Met huisautomatisering kunnen screens automatisch zakken wanneer de zon op de ramen schijnt en weer omhooggaan wanneer het bewolkt wordt.
Ook nachtkoeling kan automatisch worden aangestuurd: zodra het buiten koeler is dan binnen, kunnen ramen of ventilatieroosters openen. En een warmtepomp kan in de zomer automatisch overschakelen op passieve koeling.
Airconditioning kan uiteraard koelen, maar beschouw je het best als de laatste stap. Een airco verbruikt energie, gebruikt koelmiddelen en voert de warmte uit de woning naar buiten af. Zeker in steden kan dat het hitte-eilandeffect verder versterken.
Heb je toch actieve koeling nodig? Zet de temperatuur dan niet onnodig laag. 26 °C is doorgaans voldoende om het binnen comfortabel te maken.
De zogenaamde Ladder van Koeling vat het mooi samen:
Wie zijn woning renoveert, denkt dus beter niet alleen na over hoe ze in de winter warm blijft. In een warmer klimaat wordt zomercomfort minstens even belangrijk.
Deze blogpost is gebaseerd op een artikel uit het magazine BENO, informatie en inspiratie voor de betere renoveerder, editie 2026/2027. Lees het volledige artikel in het magazine via deze link. 
